پوست اندازی در مسیر آگاهی از زندانی به زندان دیگر

مساله رمان، به واسطه چینش اجزاء و عناصر موجود، روایت فقر و آگاهی است. فقری که که از عدم آگاهی حاصل شده و فضای جامعه دهه 20 شمسی را تصویر کرده و التهاب سیاسی متاثر از تلاش برای ملی شدن صنعت نفت را پیش چشم مخاطب می­گذارد و به نوعی روی صندلی ضداستعماری ایستاده تا فقر همسایه­ ها را که نمایندگی توده ­های مردم را می­کنند و اسباب رسوخ جهل نسبت به مسائل و ریشه مشکلات شده را به انگشت اشاره نشان دهد.

چهارشنبه 21 تیر 1402

 

رمان، همسایه­ ها به روال ریتم نگارش احمد محمود و مقتضیات سبک رئالیستی او در این اثر، با جزئیات قابل توجه ساخته و پرداخته شده است.

مساله رمان، به واسطه چینش اجزاء و عناصر موجود، روایت فقر و آگاهی است. فقری که که از عدم آگاهی حاصل شده و فضای جامعه دهه 20 شمسی را تصویر کرده و التهاب سیاسی متاثر از تلاش برای ملی شدن صنعت نفت را پیش چشم مخاطب می­گذارد و به نوعی روی صندلی ضداستعماری ایستاده تا فقر همسایه ­ها را که نمایندگی توده ­های مردم را می­کنند و اسباب رسوخ جهل نسبت به مسائل و ریشه مشکلات شده را به انگشت اشاره نشان دهد.

مخاطب در این رمان با یک ماجرای شلوغ و پر شخصیت روبه روست که غالب شخصیت­ها در جایگاه تیپ و چندتایی ­شان که به مسالة ذهنی و وجودی قهرمان رمان نزدیک­اند، در ساحت شخصیت مکمل و فرعی ظاهرا شده­اند و البته نویسنده تلاشی هم برای پرداخت بیشتر به نقش همسایه ­ها ندارد.

خب، پر واضح است که داستان دو ریتم و دو پارة ماجرایی متفاوت دارد که بی‌شک جذابیت نیمه نخست به دلیل تجربه زیسته و درک عمیق احمد محمود از زندگی مردم آن فرهنگ، به‌مراتب از مسیر زندگی سیاسی مقطع مورد نظرش در رمان، بیشتر است.

هرچه قدر در نیمه اول اثر، مناسبات واقعی­ و ملموس و باورپذیر است، در نیمه دوم که پای فعالیت سیاسی شخصیت اصلی – خالد – به میان می ­آید و بعد دستگیری و زندان افتادنش، فاقد نظام ایدئولوژیک حتی از جنس حزب توده ­ای­ اش است. لذا ما با وضعیت پس از پختگی یک مبارز و چریک روبه‌رو هستیم که ظرفیت خالد در رسیدن به این حد از آگاهی و کار تشکیلاتی، باورپذیر نیست.

خوزستان در این اثر همان­طور که در تاریخ معاصر ما نقش مهمی داشته و کانون بسیاری از تحولات سیاسی، اقتصادی و ملی و همین­طور دروازه ورود تجدد انگلیسی و دیوار مبارزه با استعمار بوده، اهمیت فراوان دارد.

غالبا در جهان، وضعیت­ها و اساسا همه پدیده­ ها زوج و مکمل­ اند. لذا وقتی با فقر رو‌به‌رو می­شویم، همان نزدیکی باید جایی دنبال توزیع ناعادلانه ثروت باشیم. اگر جایی، کسی پنهانی از اخلاق عدول می­کند، باید اطرافش کسانی را پیدا کرد که بی‌دلیل و به شکلی افراطی و دگم و حتی خرافی با مساله اخلاق مواجهه دارند.

اما مساله اصلی شخصیت ما، صیرورت در فرایند آگاهی است. قهرمان این داستان در حال پوست انداختن است. او اول به جسم و غریزه خود می­شناسد و رفته رفته این شناخت از خود، اغنایش نمی­کند و پا در مسیر آگاهی ذهنی و جهان­ بینی مدل جدیدی از زیست اجتماعی می­گذارد.

آگاهی چون میوه ممنوعه جامعه همسایه ­ها ترسیم شده و خالد، قهرمان داستان، آدمی است که به بودن در طعم خوشایند غریزه اکتفاء نمی­کند و میل به آگاهی، او را از رهایی و آزادی به زندان زمین مبتلا می­کند. گویی نویسنده به شیوه باژگون در این مسیر، داستان آدم و حوا را بازنمایی کرده است ولیکن پایانی ناخوش، ناامیدوار در انتهای مسیر آگاهی پیش‌بینی کرده که شاید مخاطب را از پای‌گذاشتن در مسیر هر تلاشی برای آینده بهتر باز دارد.

سید حسین موسوی نیا

 

تصاویر

پوست اندازی در مسیر آگاهی از زندانی به زندان دیگر

2023-07-03_14-12-4900اااااررررعع

نظر جدید

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید: